De zon schijnt!

Het is augustus en de zon maakt lange dagen! Behalve door lekker in de zon te zitten, kan je daar als zelfbouwer op een rendabele manier gebruik van maken. In dit blog ga ik in op de mogelijkheden van het toepassen van passieve zonne-energie, zonneboilers, zonnestroom en zonnecollectieven. Ook besteed ik kort aandacht aan de toepasselijke vergunningen en subsidies.

Er zijn diverse mogelijkheden om gebruik te maken van de zon als energiebron. Bij een aantal van deze mogelijkheden is het verstandig om daar bij het ontwerp van de woning al rekening mee te houden. Wanneer je graag wilt werken met zonnepanelen, is het raadzaam dit in het ontwerp van je dak te optimaliseren. In het kort betekent het dat je een dakzijde moet hebben die zoveel mogelijk georiënteerd is op het zuiden. Maar ook de hoek van je dak kan bijdragen aan meer opbrengsten van je zonnepanelen.
Wanneer je je eigen woning gaat ontwerpen en je wilt de mogelijkheid benutten om zoveel mogelijk zonne-energie te gebruiken is het daarom belangrijk je eerst te verdiepen in de (on)mogelijkheden die dit met zich meebrengt. Gelukkig gelden voor alle zonne-maatregelen dezelfde uitgangspunten. Het is dus niet zo dat het geschikt maken van je woning voor zonnestroom je woning ongeschikt maakt voor passieve zonne-energie.

Passieve zonne-energie
Bij passieve zonne-energie maak je gebruik van de energie in zonlicht zonder dat daar speciale apparatuur voor nodig is. Door bij het ontwerp van een huis rekening te houden met de stand van de zon kan energie bespaard worden. Dit gebeurt enerzijds door de energie actief te gebruiken maar ook door te voorkomen dat aan de zonlicht arme zijde te veel energie ontsnapt. Het betekent dat je aan de zuidzijde zorgt voor de grote glasoppervlakken waardoor het zonlicht (lees: de zonne-energie) naar binnen kan komen terwijl je aan de noordzijde de woning zo gesloten mogelijk houdt. Daar op aansluitend plaats je de functies die weinig zonlicht nodig hebben, bijvoorbeeld een toilet of een garage, aan de zonlichtarme zijde van je woning.
Een andere mogelijkheid om gebruik te maken van de zon is door een serre, een atrium, of een balkon met glas ervoor te maken als een soort van zonverwarmde overgangsruimte tussen de woonkamer en de buitenlucht.

Bij gebruik maken van passieve zonne-energie hoort ook het ermee rekening houden dat in de zomer de woning niet te heet wordt. Dus wanneer je gebruik maakt van grote ramen op het zuiden, is het ook belangrijk om daar een goede zonnewering bij te ontwerpen zodat het niet nodig wordt een energieverslindende airconditioning aan te leggen.

Zonneboiler
Een zonneboiler maakt gebruik van de zon om water te verwarmen dat gebruikt kan worden voor de keuken en de badkamer. Een zonneboiler heeft geen bijdrage in de verwarming van je woning. Om de verwarming (deels) via zonnewarmte te laten doen, moet je een ander apparaat aanschaffen namelijk een zonneboilercombi.

Een zonneboiler is een betrouwbaar en gemakkelijk toepasbaar systeem. Collectoren vangen de zonnewarmte op. Een zonnecollector is een metalen voorwerp waar (meestal) water doorheen stroomt dat de opgevangen warmte afvoert. De collectoren kunnen als platen op je dak gemonteerd worden. Er bestaan ook buizen die onder asfalt of aan een buitenmuur gemonteerd kunnen worden. Met zonnecollectoren kan in het algemeen water met een temperatuur van meer dan 600 C opgewekt worden, zelfs bij vrij lage buitentemperaturen.

Een zonneboiler bestaat meestal uit de zonnecollector op het dak, een voorraadvat van warm water onder het dak en een aparte naverwarmer, meestal een combiketel, voor de momenten dat de zon niet voldoende warmte levert.
Op de plek waar de zonneboiler wordt geplaatst, moet een aantal voorzieningen aanwezig zijn zoals een aansluiting op het koude én warme waterleidingnet (daar moet het water tenslotte naar toe gevoerd worden), en een stopcontact zijn voor de elektrische aansluiting van een pomp.

De collectoren van de zonneboiler kunnen zowel op een plat dak als op een schuin dak worden geplaatst. De meeste opbrengst bereik je door de collectoren op het zuiden te richten. Een schuin dak op het westen geeft 20 procent minder opbrengst. Dit lijkt slecht nieuws voor eigenaren van een woning georiënteerd op het westen. Van de andere kant is 20% minder opbrengst nog steeds een behoorlijke opbrengst.

De kosten van een zonneboiler zijn afhankelijk van een fiks aantal variabelen. Het is mogelijk de aanschaf van de zonneboiler te combineren met een bijpassende hoogrendement cv-ketel. De kosten liggen dan tussen 3.400 tot 7.300 euro, inclusief installatiekosten. Een losse zonneboiler kost tussen de 2.000 tot 5.000 euro. Deze prijzen variëren afhankelijk van het type zonneboiler, de capaciteit die nodig is (afhankelijk van de grootte van het huishouden) en de wensen met betrekking tot comfort.

De zonneboiler levert ongeveer 50 procent van de totale warm water behoefte.
Dat is circa 200 m3 aardgas per jaar. In 2015 is dat een besparing van ongeveer €124 per jaar, waar de kosten van onderhoud en energieverbruik van de installatie nog van af moeten. Na afrek hiervan blijft er een besparing van ongeveer €100 per jaar over. Al deze getallen zijn afhankelijk van de grootte van je gezin, de tijdsduur van een douchebeurt en de andere warmwaterbehoefte.

Zonnestroom
Zonlicht kan door zonnepanelen of photovoltaïsch panelen (PV-panelen) omgezet worden in elektriciteit (zonnestroom). Het is een kleinschalige, individueel toepasbare en milieuvriendelijke techniek om elektriciteit op te wekken. In het PV-paneel liggen twee lagen silicium waartus¬sen elektrische stroom loopt. Sommige panelen hebben maar één dunne laag amorf silicium. Die panelen zijn beduidend goedkoper maar heb¬ben een lager rendement.
Een zonnepaneel levert gelijkstroom, die via een omvormer wordt getransformeerd in thuis te gebruiken wisselstroom. De stroom kan direct in de woning worden gebruikt, naar het net terug geleverd worden of worden opgeslagen in een accu. Het is rendabeler om de stroom direct in het eigen huishoudelijk net te gebrui¬ken of terug te leveren, omdat bij het opslaan van de stroom veel energie ontsnapt.

Een zonnestroomsysteem bestaat over het algemeen uit één of meer pv-panelen, een ondersteuningsconstructie, een omvormer en bekabeling. Een netaansluiting blijft ook nodig, omdat er niet op ieder moment voldoende stroom wordt opgewekt om in het verbruik te voorzien. Daarnaast kan met de netaansluiting te veel opgewekte stroom naar het net worden teruggeleverd.

zonnestand zelfbouw

zonnestand op verschillende momenten in het jaar

Door de zwaarte van de constructie kan het nodig zijn het dak hierop aan te passen.
De meeste stroomopbrengst hebben systemen waarbij de zonnepanelen onder een helling van circa 35 graden op het zuiden zijn gericht. Belangrijk daarbij is dat er op geen enkel moment in het jaar schaduw op de panelen valt. In de zomer staat de zon hoger dan in de winter. Een goed onderzoek naar de precieze zonnestand op verschillende momenten in het jaar op de plek waar je de panelen wil zetten, kan veel voordeel opleveren ten opzichte van het latere rendement. Denk ook aan obstakels op het dak.

In plaats van zonnepanelen komen er steeds meer producten op de markt waarbij zonnecellen geïntegreerd worden in bouwmaterialen, zoals bijvoorbeeld dakbedekking, gevelpanelen of dakpannen. Zij halen nog niet het rendement van zonnepanelen maar hebben veel minder fysieke beperkingen dan de panelen die toch al gauw een heel dak in beslag nemen. Wanneer je daar geen andere plannen mee hebt, is dat uiteraard geen probleem. In andere gevallen kan je kijken naar de andere mogelijkheden.

Terugleveren
Op het moment dat er meer stroom wordt opgewekt dan verbruikt, kan het systeem aan het elektriciteitsnet terugleveren. Voor deze energie krijg je een vergoeding. Er zijn verschillende typen meters die deze productie registreren. Analoge meters lopen letterlijk terug wanneer je aan het net levert. Maar bij zelfbouw zul je niet snel meer kiezen voor een analoge meter en gaat het vooral om registratie van levering en verbruik.

Zonneboiler of zonnestroom?
Vaak is het noodzakelijk om te kiezen tussen een zonneboiler of zonnestroom. De reden hiervoor is dat de meeste daken een te beperkt oppervlak hebben om de panelen en de collectoren te plaatsen. De keuze is deels persoonlijk en deels te maken op basis van de terugverdientijd in jouw specifieke situatie.

Echt zelf doen?
Op internet zijn diverse voorbeelden te vinden om echt helemaal zelf je zonneboiler of zonnepanelen te maken. En met name voor de zonneboiler kan je dan ook op zoek naar bijzondere materialen zoals afgedankte blikjes. Op de volgende webpagina is daar een aardig voorbeeld van te zien http://www.offgridworld.com/diy-solar-projects-part-1-build-a-solar-heater-using-recycled-cans/

Vergunningen en subsidies
Dit onderdeel kan vrij kort blijven. In de meeste gevallen is namelijk geen (omgevings-)vergunning nodig voor het plaatsen van zonnepanelen of een zonneboiler. Wel zijn er regels zoals de verplichting om de hellingshoek van de boiler of panelen hetzelfde te laten zijn als die van het dak. Als je daar van af wilt wijken, krijg je maken met het bestemmingsplan. Controleer dat dan goed. Ook is het mogelijk dat er door de beschermingsstatus als stads- of dorpsgezicht beperkingen zijn. Ga ook dat bij je gemeente of het omgevingsloket na.
Wat subsidies betreft is het nog korter: die zijn er op dit moment, maart 2014, gewoonweg niet. Er is wel met BTW nog wat te verrekenen door als terugleverancier je eigen onderneminkje te starten, maar een subsidie is er niet.

Zon-delen
Wanneer je geen dak hebt om een zonneboiler of zonnepanelen te plaatsen, bijvoorbeeld wanneer je een appartement bouwt of wanneer er teveel schaduw door omringende gebouwen en obstakels is, kan je ook deelnemen aan een zonnecoöperatie. Het idee er achter is dat ergens in Nederland waar wel ruimte is voor de panelen, een (of meerdere) panelen komen te liggen die door jou zijn gefinancierd en voor jou produceren. Er zijn inmiddels diverse initiatieven. Voorbeelden hiervan zijn:
http://www.zonopnederland.nl/
https://greencrowd.nl/

Eén reactie

  1. Wat een leuke blog, bedankt voor de tekst en uitleg! Johan

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *